Nieregularne miesiączki, problemy z zajściem w ciążę, nadmierne owłosienie pojawiające się miejscach, gdzie być go nie powinno. Do tego problemy z utrzymaniem masy ciała, zła tolerancja glukozy, częste zmęczenie, senność i obniżenie nastroju. Wszystkie te objawy mogą świadczyć o zespole policystycznych jajników (PCOS), czyli chorobie o nieznanym pochodzeniu, która dotyka coraz więcej kobiet w każdym wieku. Na szczęście przebieg PCOS nie zawsze musi być pełnoobjawowy, a w niektórych przypadkach nie wymaga nawet terapii hormonalnej. Okazuje się bowiem, że odpowiednia dieta, suplementacja i aktywność fizyczna może znacznie podnieść komfort życia z PCOS i wpłynąć na zmniejszenie uciążliwości jej objawów. beautiful-1869805_1280PRZYCZYNY, ROZPOZNANIE I OBJAWY PCOS
Zespół policystycznych jajników jest diagnozowany na podstawie występowania dwóch z trzech poniższych kryteriów: rzadko występująca owulacja (mniej niż 6 razy w roku) lub brak owulacji, kliniczne lub biochemiczne objawy androgenizmu (podwyższonego stężenia hormonów męskich), występowanie torbieli na jajnikach ujawnione w badaniu USG. Objawy, z którymi mogą borykać się kobiety dotknięte tym schorzeniem to również: otyłość, insulinooporność, nadmierne owłosienie, zburzenia lipidowe a także trądzik. O ile poprzez interwencję dietetyczną nie możemy wpłynąć na przyczynę choroby (która zresztą do tej pory nie jest do końca poznana), o tyle w dość dużym stopniu skupić się na łagodzeniu wszystkich jej objawów.

DIETA I SUPLEMENTACJA W ZESPOLE POLICYSTYCZNYCH JAJNIKÓW
1. Trądzik
Występowanie trądziku jest bezpośrednio skorelowane z podwyższonym stężeniem androgenów (hormonów męskich), przy jednocześnie niskim poziomie SHBG (białka wiążącego hormony płaciowe). Białko to ma zdolność wiązania hormonów płciowych, dlatego jeśli jego poziom spada, we krwi pojawia się więcej androgenów w postaci wolnej, co prowadzi do powstawania wielu objawów. Na spadek stężenia SHBG wpływa insulina, czyli hormon pojawiający się we krwi po spożyciu produktów bogatych w węglowodany. Unikanie produktów wywołujących jej wyrzut spowoduje zmniejszenie nasilenia całego mechanizmu i w efekcie ustąpienie objawów trądziku (szerzej na ten temat pisałam w oddzielnym artykule poświęconym trądzikowi). Produktami, których powinno się w tej sytuacji uniknąć są produkty: o wysokiej zawartości cukru ( np. słodycze, słodzone napoje, suszone owoce), o wysokim indeksie glikemicznym (np. białe pieczywo, białe makarony, biały ryż), o wysokiej insulinogenności, czyli mleko i produkty mleczne, a także żywność wysokoprzetworzona o działaniu prozapalnym, która pośrednio również doprowadza do spadku SHBG.

2. Zaburzenia metaboliczne
Nadwagę i otyłość
stwierdza się nawet u ponad 50% kobiet cierpiących na PCOS. Na problemy z utrzymaniem masy ciała wpływają zaburzenia gospodarki insulinowej takie, jak insulinooporność, a także hiperinsulinemia, które prawdopodobnie wynikają z zaburzeń w obrębie receptorów insulinowych u kobiet z policystycznymi jajnikami. W przebiegu choroby stwierdza się również zaburzenia gospodarki lipidowej takie jak, podwyższony poziom LDL, cholesterolu całkowitego, trójglicerydów i obniżony poziom HDL, co prowadzi jednocześnie do zwiększonego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu II. Aby zapobiec występowaniu powyższych zaburzeń metabolicznych lub zmniejszyć ich poziom, jeśli już wystąpiły, należy wprowadzić pewne modyfikacje do diety.

Przede wszystkim, podobnie jak w przypadku trądziku, należy ograniczyć produkty o wysokim indeksie glikemicznym zastępując je produktami o niskim lub średnim IG. Utrzymaniu odpowiedniej glikemii sprzyja również wprowadzenie do diety większych ilości błonnika, co w praktyce polega na spożywaniu co najmniej 4 porcji warzyw dziennie.  Dieta kobiety cierpiącej na PCOS powinna również uwzględniać odpowiednio dopasowana kaloryczność, która będzie zapobiegać wzrostom masy ciała. Codzienny jadłospis powinien więc być oparty na produktach nieprzetworzonych, które charakteryzują się niższą gęstością energetyczną niż żywność przetworzona. O wiele ciężej bowiem zjeść 500 kcal pochodzących z kaszy gryczanej, niż z czekolady. Ograniczenie żywności przetworzonej zaprocentuje również niższym spożyciem kwasów tłuszczowych trans, które wpływają na wzrost cholesterolu LDL, trójglicerydów, a także spadek cholesterolu HDL. Wysoką zawartością kwasów tłuszczowych trans charakteryzują się produkty takie, jak czekolada, ciasteczka, batoniki, rogaliki, drożdżówki, pączki, chipsy i fast-foody i to ich należy przede wszystkim unikać.  Głównym źródłem tłuszczu w diecie kobiet cierpiących na PCOS powinny być produkty nieprzetworzone, w szczególności te będące źródłem kwasów Omega 3. Dodatkowo istotne jest odpowiednie spożycie białka, które powinno sięgać 20% kaloryczności diety. Uwzględnianie produktu białkowego w każdym posiłku przyczynia się do poprawy kontroli apetytu a także wpływa na przyspieszanie przemiany materii, co ułatwia utrzymanie odpowiedniej masy ciała. 

3. Płodność
W kontekście płodności szerzej rozpatrzę temat suplementacji w PCOS, którego nie warto pomijać ze względu na udowodnione w badaniach naukowych działanie. Kobiety cierpiące na zespół policystycznych jajników powinny monitorować poziom witaminy D zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym, w którym panuje powszechny jej niedobór. Okazuje się, bowiem że suplementacja witaminy D u kobiet z niedoborem tego składnika może przywrócić regularne cykle miesiączkowe, a także zwiększyć szansę zajścia w ciążę. Suplementacja witaminą D powinna być dostosowana do aktualnego jej poziomu we krwi, jednak w przypadku braku możliwości wykonania badania, suplementacja powinna obejmować od 800 do 2000 IU dziennie. Kolejne optymistycznych wniosków dostarczają badania na temat suplementacji EPA i DHA (należących do rodziny Omega 3), gdzie podaż od 1,5 do 3 g dziennie wpływała na obniżenie BMI, obniżenie poziomu insuliny, a także testosteronu. Mniej znaną substancją o korzystnym wpływie na przebieg PCOS jest inozytol będący składnikiem lecytyny, która bierze udział w regulacji gospodarki lipidowej organizmu, warunkuje odpowiednie funkcjonowanie układu nerwowego, wpływa na równowagę miedzi i cynku, a także poprawia nastrój. W jednym z badań, w którym wzięło udział 25 kobiet z PCOS, suplementacja 4 g inozytolu dziennie przywróciła cykl menstruacyjny aż u 22 uczestniczek! Dodatkowo prawie połowie z nich udało się zajść w ciążę. Kolejną substancją mającą wpływ na przebieg PCOS jest N-acetylo-l-cysteina (NAC) będąca silnym przeciwutleniaczem o korzystnym wpływie na gospodarkę insulinową, obniżenie poziomu testosteronu, spadek masy ciała i przywracanie menstruacji. Poprawę powyższych parametrów uzyskano podając NAC w trzech dawkach po 600 mg dziennie  w okresie 24 tygodni. Korzystny wpływ na gospodarkę insulinową uzyskano również włączając suplementację selenem (200 µg na dobę przez 8 tygodni), a także cynkiem w dawce 50 mg/dobę. W diecie kobiet na PCOS poleca się również włączenie otrębów gryczanych, a także cytrusów, które są źródłem d-pinitol- związku o działaniu przeciwzapalnym i regulującym gospodarkę insulinową.

MOJE DOŚWIADCZENIA Z PCOS
Choroba została u mnie wykryta w wakacje 2016 r. po diagnozie trwającej w sumie ponad pół roku. Od zawsze miałam wydłużone cykle menstruacyjne (ok. 35-38 dni), jednak zawsze traktowałam to jako mój „urok”. Do konsultacji z lekarzem w trybie natychmiastowym skłonił mnie bardzo silny ból w okolicy miednicy. Po przyjęciu na izbę przyjęć okazało się, że źródłem bólu była pęknięta torbiel na jajniku. Po wyjściu ze szpitala otrzymałam skierowanie na zrobienie kompletu badań na oddziale endokrynologii ginekologicznej w Szpital Klinicznym im. ks. Anny Mazowieckiej w Warszawie, który jako jedyny w województwie mazowieckim posiada taki oddział. Badania, które mi zlecono obejmowały wszystkie niezbędne parametry (od oznaczenia wszystkich hormonów płciowych, przez obciążenie glukozą, aż po USG i biopsję macicy). Optymistycznym akcentem jest to, że cała diagnostyka opłacona jest przez NFZ, stąd gorąco polecam wizytę w poradni endokrynologii ginekologicznej w tym właśnie szpitalu. Po otrzymaniu diagnozy przez 3 miesiące przyjmowałam lek Duphaston od 16 dnia każdego cyklu aż po wystąpienie menstruacji. Obecnie nie przyjmuję żadnych leków, a miesiączki występują regularnie co 28 dni. Oprócz odpowiedniej diety i aktywności fizycznej,do tej pory stosuję tylko suplementację witaminą D, a także EPA i DHA, ponieważ z powodu braku innych objawów nie ma u mnie potrzeby wprowadzania dodatkowych preparatów. Choć każdy przypadek jest inny- na własnej skórze przekonałam się że z tą chorobą da się żyć, przy zachowaniu racjonalnego odżywiania, aktywności i wczesnej diagnozie- można o jej istnieniu praktycznie zapomnieć :)

Źródła:
1. Geisthövel F., A comment on the European Society of Human Reproduction and Embryology/American Society for Reproductive Medicine consensus of the polycystic ovarian syndrome. Reprod Biomed Online. 2003 Dec;7(6):602-5.
2. Olszanecka – Glinianowicz M., Wpływ umiarkowanej redukcji masy ciała na profil hormonalny otyłych kobiet z zespołem policystycznych jajników,Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 1 (2), s. 1-5, 2005.
3.  Moran LJ, Ko H, Misso M, Marsh K, Noakes M, Talbot M, Frearson M, Thondan M, Stepto N, Teede HJ. Dietary composition in the treatment of polycystic ovary syndrome: a systematic review to inform evidence-based guidelines. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics 2013; 113(4): 520-545. [PubMed]
4. Bodo C Melnik: Linking diet to acne metabolomics, inflammation, and comedogenesis: an update, Clin Cosmet Investig Dermatol. 2015; 8: 371–388.
5. Thys-Jacobs S, Donovan D, Papadopoulos A, Sarrel P, Bilezikian JP., Vitamin D and calcium dysregulation in the polycystic ovarian syndrome. Steroids. 1999 Jun;64(6):430-5.
6. Phelan N, O’Connor A, Kyaw Tun T, Correia N, Boran G, Roche HM, Gibney J., Hormonal and metabolic effects of polyunsaturated fatty acids in young women with polycystic ovary syndrome: results from a cross-sectional analysis and a randomized, placebo-controlled, crossover trial. Am J Clin Nutr. 2011 Mar;93(3):652-62. doi: 10.3945/ajcn.110.005538. Epub 2011 Jan 26.
7. Papaelo E., Unfer V., Baillargeon JP., Myo-inositol in patients with polycystic ovary syndrome: A novel
method for ovulation induction. Gynecological Endocrinology, December 2007; 23(12): 700–703

12 Thoughts on “Dieta i suplementacja w Zespole Policystycznych Jajników (PCOS)

  1. Hej bardzo ciekawy artykuł. Ja również mam pcos ale lekarz kazał mi przyjmować terapię lekami antykoncepcyjnymi i metformina(choć nie zlecił mi badań na insulinoopornosc). Nie mam trądziku, nie mam nadwagi lecz przydałoby się schudnąć tak 8 kg bo nie czuje się dobrze z oponka na brzuchu. Jakie ćwiczenia na siłowni powinnam wykonywać, siłowe aeroby czy interwały i jak często? Dziękuję za odpowiedź;)

    • Magda on 29 stycznia 2017 at 13:34 said:

      Najlepsze połączenie to siłowe + krótki 15 minutowy interwał po ich zakończeniu 😉 Jeśli chodzi o ilość to optymalnie byłoby 4 razy w tygodniu.

  2. Dzięki Magda za artykuł, teraz przynajmniej wiem czym mam się suplementowac. Mój PCOS bez tabletek andrigennych się nie obejdzie, gdyż mam mega trądzik na zuchwie i owłosienie. Może akurat dodatkowo do diety biorąc te omega, selen i d akurat organizm się unormuje.

  3. monika.lew on 10 lutego 2017 at 13:32 said:

    Hej, czy będziesz jeszcze pisała o PCOS? Od jakiegoś czasu borykam się z tym schorzeniem i byłabym zainteresowana dalszą lekturą, szczególnie, że w sposób przystępny dzielisz się posiadaną wiedzą. Gdzie znalazłaś pozycje na podstawie których opracowałaś tekst? (biblioteka, księgarnia)?

    • Magda on 12 lutego 2017 at 19:51 said:

      Hej :) a czy masz jeszcze jakieś dodatkowe pytania apropo PCOS lub coś o czym chciałabyś przeczytać? Pytam ponieważ nie wiem w którą stronę mogłabym rozszerzyć tekst :) Źródła na których opierałam tekst to artykuły naukowe dostępne na PubMed.

  4. Kasia W. on 16 marca 2017 at 12:45 said:

    Hej:) Jaki suplement z wit. D polecasz jako najlepiej przyswajalny? Tyle tego na rynku jest… A ja mam za mało wit. D i podejrzenie PCOS:(

  5. ewelina on 30 czerwca 2017 at 13:55 said:

    a jakie suplementy polecasz jeśli chodzi o EPA i DHA ?? Gdzie szukać ? Jak suplementować i jak łączyć z innymi suplementami ?

    • Magda on 2 lipca 2017 at 16:38 said:

      Z osttaniego raportu na temat suplementów wynika, że najwyższą zawartość EPA i DHA (z deklarowanej zawartości) ma tran firmy Mollers dostępny w płynie i tabletkach i taki tran również sama stosuję. Co do łączenia to najlepiej nie spożywać równocześnie z posiłkiem o wysokiej zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych, a najlepiej w ogóle poza posiłkiem przed śniadaniem lub po kolacji. Jeśli chodzi o interakcje z innymi suplementami, to nie ma żadnego ryzyka i można śmiało łączyc, ponieważ inne suplementy nie zakłócą szlaku wchłaniania Omega 3.

  6. Asia on 9 lipca 2017 at 11:42 said:

    Co sądzi Pani o stosowaniu diet typu paleo czy wysokotłuszczowych przy PCOS?

    • Magda on 18 lipca 2017 at 11:10 said:

      Niestety nie są to diety, które moga mieć działanie terapeutyczne ze względu na wysoką obecność nasyconych kwasów tłuszczowych, które mają udowodnione szkodliwe działanie w kontekście przywracania menstruacji. W badaniach zdecydowanie lepiej wypadały diety o wyższej zawartości węglowodanów ze względu na wyższą gęstość odżywczą, wyższą zawartość błonnika oraz wyższy indeks sytości.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Post Navigation